Cemil Ertem
Büyük Kapalı Kutu: Bireysel Emeklilik
Amerikan Merkez Bankası faiz indirmeye devam ediyor. Daha yolu var. Fed'in gösterge faizlerini yüzde 2'ler düzeyine çekmesi bekleniyor. Ama tabii ki faiz indirimi çare değil. Aslında dünya ekonomisinin arayışı önümüzdeki dönem iki önemli noktaya odaklanacak.
Birincisi yeni bir dünya parası; yani yeni ve karşılığı olan bir genel eşdeğerin ortaya çıkması.
İkincisi ise yeni bir sosyal güvenlik sistemi.
1970'lerde başlayan ve 20. yüzyılın son çeyreğine damgasını vuran kriz, alaşağı ettiği bu iki sistemin yerine hala yenisini koyamadı. Kısa dönemde de pek koyacağa benzemiyor. Çünkü yeni bir dünya parası işi öyle kolay bir şey değil. Bütün bir sistemin ve kurumlarının işlev ve yapı olarak değişmesi gerekiyor. Avrupa Birliği genişlemesi aslında kapitalizmin bu iki gediğini tamir etmeye aday bir dinamik. Ama onunda, her açıdan önünde uzun bir yol var.
Kim ne derse desin yaşadığımız şu çalkantının iki önemli dinamiği bulunuyor.
Birincisi sistemin karşılığı olan bir parası yok.
İkincisi bir sosyal güvenlik sistemi yok.
ABD'nin emlak piyasalarında kendini gösteren kriz hem bir para krizi hem de özünde bir sosyal güvenlik krizidir. Çünkü ABD, özellikle ikinci savaştan sonra, mortgage sistemini hem bir mali sistem hem de bireyler için bir güvenlik sistemi olarak inşa etmiştir. ABD ekonomisi yarattığı fazlayı rasyonel ve bireylerin sosyal güvenliğini garantiye alacak bir şekilde değerlendirememiştir. Mortgage fonları sistemin kara deliklerinde kaybolmuştur.
Bir önceki krizin sonucu olarak tasfiye edilen korporatist sosyal güvenlik sisteminin yerini bireysel emeklilik fonları tutamıyor. Bugün dünyada bireysel emeklilik fonlarının büyüklüğü 13 trilyon dolara yaklaşmış durumda.
Şimdi herkes gerçek kriz gelecek mi diye birbirine soruyor. İşte gerçek kriz bu dandik emeklilik sistemi çökme işareti vermeye başladığı an gelir.
Türkiye'de bireysel emeklilik sisteminde şu an 4,5 milyar YTL var. Bu çok büyük rakam değil. Üstelik son dalgalanmalarla birlikte düşme eğilimde. ABD'nin bireysel emeklilik sistemindeki fon büyüklüğü 5,2 trilyon dolar civarında.
Dünyadaki emeklilik fonlarının büyüklük sıralamasında gelişmiş ülkeler başı çekiyor. Fon büyüklüklerinin ülkelerin GSYIH sı ile oranları açısından bakıldığında İsviçre yüzde 117 ile ilk sırada yer alıyor. Bu ülkeyi yüzde 87 ile Hollanda, yüzde 86 ile ABD, yüzde 83 ile İngiltere ve yüzde 71 ile İzlanda takip ediyor.
Bu sistemin topallamaya başlaması emeklilik fonlarının ellerindeki sermayeyi değerlendirecek rasyonel alanlar bulamaması ile başlar. Bunun da işaretleri var zaten. Şu an son çalkantılarda sistemin zararının ne kadar olduğu bilinmiyor.
Şimdi bizde yapılan yeni bir düzenlemeyle bu fonların portföylerinin yüzde 30'unun devlet iç borçlanma senedi olması zorunluluğu kaldırıldı. Bireysel emeklilik fonlarının portföyü, Hazine bonosu ve tahvilinin yanı sıra katılımcı tercihine göre hisse senedi, mevduat, repo, eurobond ve dövize dayalı menkul kıymetlerden oluşuyordu. Yeni uygulama, faizsiz yatırım araçlarına da devreye sokuyor. Amaç sistemin kapsamanı genişletmek.
Bireysel Emeklilik Sistemine dikkat! Hem bu sisteme girmiş olanlar hem de önümüzdeki günlerde bu kriz durumları nasıl olacak diyenler bu alanı sıkı takip etsinler.
Taraf Gazetesi 10.02.2008